Bioluminescentie
Sommige organismen geven licht in het donker. Dit proces heet bioluminescentie. Voorbeelden zijn vuurvliegjes, algen, bacteriën, paddenstoelen en vissen. Het licht kan verschillende functies hebben, zoals het aantrekken van een partner, het lokken van een prooi, of zelfs als een soort inbraakalarm.
Lichtgevende organismen
Bioluminescentie komt voor bij veel verschillende organismen. Het heeft veel verschillende kleuren en functies.
In de zee
Lichtgevende algen geven in de zomer een mooie lichtshow in de branding. Maar ook in de diepzee leven vissen die licht geven.
In de lucht
Vuurvliegjes maken licht in het achterste deel van hun lijf. Met korte flitsen zoeken mannetjes en vrouwtjes elkaar op: elke soort heeft zijn eigen knipperpatroon.
Foto: Art Farmer, CC BY-SA 2.0
Op het land
Op het land is bioluminescentie zeldzamer. Bekende voorbeelden zijn glimwormen, en enkele paddenstoelen die in het bos zachtgroen gloeien.
Foto: Anonymous Powered, CC BY-SA 3.0
Algen
Sommige zee-algen geven kort licht als ze in beweging komen, bijvoorbeeld door een golf of een langszwemmende vis. In de zomer kan dit leiden tot een heel mooie lichtshow in de branding, zoals in de video hieronder. Dit verschijnsel heet zeevonk. In Nederland komt het soms ook voor, vooral in de zomermaanden juli en augustus.
Waarom geven de algen licht?
De reden dat algen licht geven is niet helemaal bekend, maar het kan een rol spelen als een soort inbraakalarm. Bijvoorbeeld: als kleine garnaaltjes zich voeden met de algen, dan zullen deze door de beweging licht geven. Dit licht kan dan grotere roofdieren aantrekken, die vervolgens jagen op de garnalen. De algen zijn daarna weer veilig.
Hoe geven de algen licht?
Het licht wordt geproduceerd door een enzymatische (chemische) reactie in de cel. Een verbinding die luciferine heet, reageert met zuurstof. Een enzym, luciferase, zorgt ervoor dat die reactie snel verloopt. De energie die daarbij vrijkomt, wordt uitgezonden als licht in plaats van als warmte. In zee is het licht meestal blauw of blauwgroen, omdat die kleuren het verst door water reizen.
Dinoflagellaten
Deze zee-algen worden dinoflagellaten genoemd. Hoewel ze eencellige organismen zijn, kun je ze toch met het blote oog zien: ze kunnen namelijk tot 0,5 mm groot worden. Net als planten halen ze hun energie uit zonlicht door middel van fotosynthese. De dinoflagellaten die in deze webwinkel verkocht worden, behoren tot de soort Pyrocystis lunula. Deze soort komt onder andere voor in de Noordzee.
In hun cellen zitten duizenden kleine lichtblaasjes, scintillonen genoemd, waarin het luciferine en luciferase klaarliggen. Wanneer het water in beweging komt, voelt de cel dat aan zijn wand. Binnen een fractie van een seconde start de reactie en geeft de cel een korte blauwe flits. Hoe harder je schudt, hoe meer cellen tegelijk oplichten.
Algen in huis
Als je algen bestelt via deze webwinkel, dan krijg je een fles met algen in vloeibaar medium. ’s Nachts zal deze fles een fel blauw licht geven als je hem schudt, net als in de video hieronder. De algen hebben een biologische klok: ze geven alleen licht na zonsondergang. Meer daarover lees je op de pagina Algenverzorging.
Thuis experimenteren – profielwerkstuk
Lichtgevende algen zijn een ideaal onderwerp voor een profielwerkstuk of om thuis mee te experimenteren. Niet alle lichtgevende organismen zijn thuis gemakkelijk te houden, maar deze algen zijn duidelijk een uitzondering. Ze hebben in principe alleen licht nodig en (als je ze langer dan een paar maanden in leven wilt houden) af en toe een klein beetje extra nutriënten.
Voorbeelden van onderzoek dat je voor je profielwerkstuk kunt doen:
- Algen krijgen hun energie uit licht door middel van fotosynthese, net als landplanten. Wat is het effect van de lichtintensiteit of lichtduur op de hoeveelheid bioluminescentie die ze de daaropvolgende nacht vertonen?
- Bioluminescente algen geven alleen ’s nachts licht, en net als mensen hebben ze een biologische klok die weet of het dag of nacht is. Op welk moment van de nacht geven ze het meeste licht?
- Welk effect heeft het aanpassen van hun dag/nachtritme op de bioluminescentie? Kunnen algen een jetlag krijgen?
Zelf zien?
Met onze algen haal je dit natuurverschijnsel gewoon in huis. Zet de fles overdag op een lichte plek, wacht tot het ’s avonds donker is, en schud de fles in een donkere kamer.
Bekijk de algen